معماری

واکاوی راهبردی مراسم عزاداری بافران -۲

لطفا دقیق بخوانید… خیلی دقیق

بسم الله؛در مطلب قبل اشاره کردم که در مدل ایده آل بایستی عزاداری شهرمان ترکیبی از مداح محور، سخنران محور و آیین محور باشد، که نتیجه آن هرچه نزدیک تر شدن عزادرای به مطلوب آن خواهد بود. و در پایان آن مطلب این پرسش مطرح شد که چه باید کرد؟

در پاسخ به این پرسش، حقیر پیشنهاداتی دارم که به عرض می رسانم، البته این فهرست کامل نیست، تعمدا از امروز مطلب را می نویسم تا انشاءالله طی ماه های آتی آرام آرام در اذهانمان پخته شود و بالاخره ترکیب خوبی از پیشنهادات کنار هم آید و قابل اجرا گردد؛ تمامی این پیشنهادات با هدف آن است که مراسم عزای ما ترکیبی از شور و شعور و سنتها، و با مشارکت همگانی مردان و زنان شهرمان باشد انشاءالله:

قراردادن بخشهای وِیژه برای شور، شعور و آیین(هریک به صورت مفصل و عمیق)

به نظر حقیر یکی از اصلی ترین مشکلات آن است که ما اصرار داریم در همه بخش های مراسم (یعنی همه شبهای مراسم و روز تاسوعا و روز عاشورا) هم هیئت در کوچه های شهر داشته باشیم، هم سخنرانی داشته باشیم، هم مداحی و روضه داشته باشیم، و این ترکیب بسیار سنگین باعث شده همیشه هیئت در حال دویدن باشد تا به ایستگاه ها برسد در ایستگاه ها هم کسی خیلی مطلب قوی و خوبی دستگیرش نمی شود و وقت زیادی ندارد، نه در جایی روضه کامل و کافی و وافی خوانده می شود، نه سخنرانی به حد کفایت و مطلوب و نه هیئت به حدکفایت به عزا می پردازد. یعنی با این روش نه به سنتمان حسابی می رسیم، نه به سخنرانیمان می رسیم نه به روضه و مداحیمان…

حال چه باید کرد؟

به نظر حقیر بهتر است ما برای هر یک از بخش های آیین، سخنرانی(شعور) و روضه و مداحی (شور)؛ سه بخش جداگانه ترتیب دهیم. سه بخش خاص …؛ اینکه کجا بخش خاص و ویژه برای هر یک تمهید ببینیم به انتخاب مجریان، ولیکن در اصل موضوع به نظر حقیر شکی نیست. البته در پیشنهادات بعدی اشاراتی کرده ام.

پایان کوچه گردی هیئت عزا در شبهای مراسم ها

همانطور که می دانید در بسیاری از هیئات عظیم عزای کشور، مراسم صرفا در شبها، و صرفا شامل سخنرانی و مداحی برگزار می شود. این مجالس که از عظیم ترین مجالس هم هستند ترکیبی از شور و شعور را در کنار هم دارند که نمونه آنها مجلس عزایی است که به دعوت رهبر انقلاب برگزار می شود. (هرچند بخش آیینی و سنتی را در دل خود ندارند)

از آنجا که دسته و هیئت سینه زن و زنجیر زن در روز تاسوعا و عاشورا وجود دارد و از آنجا که شور و حال کافی در گشتن شبهای هیئت در کوچه ها وجود ندارد، لذا بهتر است اصراری به بیرون رفتن هیئت از حسینیه در شبها نداشته باشیم؛ به نظر اینجانب بهتر است شبهای مراسم بافران صرفا سخنرانی و مداحی و روضه خوانی باشد. این باعث می شود شبها در یک فرصت مناسب و کافی بتوان به صورت دنباله دار و البته با حضور حداکثری مردم، یک مراسم خوب سخنرانی و مداحی اجرا کرد. البته هنر برگزارکنندگان را هم می طلبد برای آنکه افراد متبحر و موضوعات دقیق و مناسب انتخاب شوند.  در اجرای مراسم نیز می توان برخی سنن بافران را زنده کرد(مثل روضه خوانی و چاوشی سنتی و نیز مانند جوش (حلقه ماتم) ).

اینگونه تصور کنید که شب ها (حتی همه ۱۰ شب) از ساعت ۷ چاوشی خوانی و زیارت عاشورا خوانده شود، سپس سخنرانی خوب و مفصلی (یا حتی چند سخنرانی) برگزار گردد، سپس مداحی و روضه خوانی باشد. پس از آن هم با یک سینه زنی مختصر در خود حسینیه کار به اتمام برسد. هیچ نیازی نیست در شبها هیئت خارج شده و از حسینیه به پادرخت و مسجد برود.

روزها حسابی به هیئت برسیم؛ پایان ایستادن های طولانی و روضه، مداحی یا سخنرانی در موقف های تاسوعا و عاشورا:

سومین مسئله آنکه به نظر حقیر روز تاسوعا و عاشورا را صرفا به عزاداری سنتی برسیم؛ بهتر است هیئت عزای بافران؛ توقفگاه های روز تاسوعا و عاشورا را کاهش دهد، نیاز نیست در هر جا نیم ساعت بایستد، اولا تعداد توقفگاه ها کم شود. (یا حتی برخی مسیرها حذف شود) ؛ در ثانی هیچ سخنرانی و مداحی در توقفگاه ها نشود، صرفا می توان یک مداحی ۵ دقیقه ای (حتی پخش مداحی و سرودهای مناسب از بلندگوی توقفگاه)داشت و سپس هیئت حرکت کند. ان مداحی هم صرفا برای آنکه درزمان پذیرایی از هیئت، فضا معنوی باشد.

بنابراین هیچ نیازی نیست در توقفگاه های متعدد هر بار نیم ساعت سخنرانی و صحبت و روضه و تذکر و تشکر و غیره داشته باشیم. همه را جمع می کنیم تا دیگر مجبور نشویم بدویم.

مجتمع نمودن قربانی ها در چند محل

اینکه سر راه هیئت عزاداری، قربانی انجام شود در کل سنت پسندیده ای است و در اسلام هم اشاراتی به قربانی شدن سر راه برای رفع بلایا است، ولیکن همانطور که دوست عزیزمان آقای مهدی پوربافرانی گفتند، این کار با این شکل کنونی غیربهداشتی است و مناسب نیست. به نظر حقیر با مجتمع کردن قربانی ها در توقف گاه های هیئت، و ساختن مکان مناسب در هر توقفگاه می توان مسئله قربانی را حل کرد.(مثلا پادرخت(قدمگاه) بعنوان یک توقفگاه، یک بخش مناسب (فرضا با کف سیمانی و چاه فاضلاب) داشته باشد که همزمان بتوان چندین گوسفند را سر برید. یا مسجد فاطمیه یا مسجد سید الشهدا و …

توسعه مراسم روز عاشورا از صبح تا عصر

حقیر واقعا متاسفم از این بابت، ما در مراسممان در ساعات شهادت اباعبدلله عموما یا خواب هستیم یا در جلسه بافرانیان سراسر کشور…

مگر نه آنکه عاشورا تا عصر ادامه داشته؟ مگر نه آنکه امام علیه السلام در عصر عاشورا شهید شده اند؟ و مگر نه آنکه شام غریبان در حقیقت همان یکی دو ساعت بعد از شهادت امام است نه آخر شب.

پس چرا در بافران، مراسم را ظهر عاشورا تمام می کنیم، بعد چند ساعت هیچ، بعد یک مراسم بسیار خلوت و سرد شام غریبان؟؟؟

حتما بایستی مراسم را به گونه ای بازتعریف کنیم که مثلا مراسم مانند وضعیت کنونی تا ظهر برگزار شود و شورعاشورا هم برگزار شود ولی خیمه ای آتش زده نشود. بلکه بعد از یکی دو ساعت استراحت، در عصر عاشورا همه جمعیت در حسینیه گرد هم آیند و بخش پایانی تعزیه، و آتش زدن خیمه، و اسرا، و شام غریبان و عزاداری بسیار مفصل. بعد هم شام را در مجتمع توزیع کرده و پایان مراسم. (یعنی به جای مراسم دیروقت، این بخش مراسم به همراه نماز مغرب و عشا باشد که قبل نماز با شور و حرارت و بعد نماز هم با مداحی های غمگین)

البته این طرح بسیار خام است، خیلی خیلی خام است، حقیر صرفا تلاش می کنم یک ذهنیت کلی را ایجاد کنم، الباقی ماجرا با دست اندرکاران و مسئولین…

 

با این تفاصیل سین پیشنهادی حقیر به شرح ذیل است:

۱- از اول محرم هر شب، مراسمی شامل (چاوشی، قرآن، زیارت عاشورا، سخنرانی مفصل و قوی، روضه خوانی خوب، مداحی سینه زنی) در محل حسینیه انجام گیرد. این برنامه می تواند علی الاصول تا ۱۳ محرم ادامه یابد.

۲- صبح تاسوعا، هیئت عزاداری طبق برنامه همیشگی از حسینیه حرکت کرده و به سمت پادرخت می رود، در این حرکت هیچ کشتاری در مسیر صورت نمی گیرد، به محض ورود هیئت به پادرخت، در محلی که آنجا درست شده قربانی ها صورت می گیرند. هیئت ۱۰ دقیقه پذیرایی می شود و از آنجا به سمت مقصد دوم و سوم و … حرکت می کند. در هر مقصد پذیرایی صرفا به مدت ۱۰ دقیقه، بدون سخنرانی و مداحی و تذکر و تشکر صورت می گیرد. قربانی ها هم صرفا در هر توقفگاه صورت خواهد گرفت.

۳- با این سرعت، احتمالا هیئت ساعت ۱۱ به حسینیه برگشته است( اگر نیاز است بخشی از مسیر حذف شود تا سروقت برسد)، در این هنگام هیئت در حسینیه چند دقیقه عزاداری کرده، سپس می ایستند، یک روضه خوانی و مقتل خوانی قوی (تکرار می کنم قوی) انجام می شود و پس از ایجاد شور مناسب، هیئت مجددا به عزاداری می پردازد و مراسمات جوش و … انجام می گیرد.

۴- عصر تاسوعا مراسم شهدا برگزار می شود.

۵- شب مجددا مراسم مانند شب های قبل خواهد بود.

۶- صبح عاشورا برنامه مانند هر سال برگزار می شود، صرفا توقف در ایستگاه ها حذف می شود. به جای این توقفها، مراسم ظهر در حسینیه (با همان شکل شور همیشگی) به صورت مفصل تر(حداقل دو برابر زمان) برگزار می شود. ولیکن هیچ خیمه ای در ظهر عاشورا آتش زده نمی شود(بخشهایی از تعزیه هم برگزار نمی شود)؛ پس از آن ناهار و استراحت تا حدود ساعت ۴ که زمان شهادت ابی عبدالله است.

۷- غروب عاشورا مراسم عزای امام حسین (شهادت امام حسین علیه السلام) و آتش زدن خیمه ها و اسارت اسرا و نماز جماعت مغرب و شام غریبان پس از نماز برگزار می شود.

۸- تمهیدات لازم برای شام آن شب هم صورت می گیرد که پس از مراسم شام غریبان مردم بتوانند پذیرایی مناسب شوند و سپس به خانه ها رفته و استراحت کنند. (این مراسم هم طبق مراسم سایر شبها نیازی به بیرون رفتن هیئت ندارد)

آنچه در این نوشته آمد مجموعه پیشنهاداتی بسیار بسیار اولیه و در حد و اندازه اشاراتی کوتاه است، مجدد می گویم از امروز طرح بحث کرده ام که تا حداقل چندماه آتی بتوان بخشی از آن را پخت. قطعا پیشنهادات دیگری هم بایستی به این برنامه اضافه شود که سایر عزیزان می توانند بفرمایند. راجع به عزاداری بانوان هم جز موضوع برگزاری مراسمهای مفصل شب چیزی به ذهنم نرسیده فی الحال.

اینجانب منتظر نظرات ارزشمند شما هستم… یاعلی

همچنین ببینید

قسمت چهارم برنامه از جنس آرامش

۱۶ دیدگاه

  1. ای کاش مرام امام حسین تبلیغ می شد ……..

  2. علی عرب بافرانی

    با سلام و عرض ادب و احترام خدمت جناب آقای عرب از باب وارد شدن به مسئله ایام محرم بسیار از جنابعالی تشکر میکنم نکته ای در یکی از بند های پیشنهادی شما از نظر حقیر وارد بود که فرصت را غنیمت شمرده و چند کلمه ای دراین باره باشما در میان بگذارم ،بسیاری همشهریانی که در ایام سوگواری محرم به شهر بافران سفر می کنند بخاطره کمبود وقت پس از مراسم ظهر عاشورا برای بازگشت به شهر های خود اقدام میکنن به همین دلیل اکثریت دوستان در مراسم شام غریبان تشریف ندارن مگر اینکه تعطیلی در پی این روز باشد که در اکثر سال ها به ندرت اتفاق می افتد حال با این شرایط به نظر شما راه کار مناسب جهت با شکوه شدن مراسم بعدظهر عاشورا و شام غریبان ابا عبدالله الحسین (ع) چیست؟

    • سلام آقای عرب بافرانی
      به مرور همشهریان غیر بافرانی خودشون را با برنامه جدید تطابق میدن. ضرورت داره برگزاری مراسم در ساعات اصلی شهادت اباعبدالله (ع). این ایراد توسط بسیاری از بزرگان حتی غیربافرانی نیز به مراسم عزای بافران وارد هست و جای سوال و پیگیری داره.

  3. رضا خسروی نیا

    سلام؛خیلی تحلیل زیبا وپیشنهادات خوبی ارائه نمودید مانند همیشه پیشنهادات شما بی نظیراست.

    خیلی جالب هست که تا کنون به این قضیه فکر نکردیم که چرا هیئت از حسینیه بیرون میرود ویا در بعضی از مسیره حرکت ودر بعضی از ایستگاهها توفق میکند.

    بر کسی پوشیده نیست که در گذشته مردم برای پذیرایی هیئت در روز تاسوعا وعاشورا؛موقوفه هایی داشته اندکه هزینه پذیرایی از محل این موقوفه ها تامین می شده،واکنون چند سالی است که به نیت واقفین دراین پذیراییها عمل نمی شود ونظارتی هم به این کار وجود ندارد.در قدیم ایستگاههای توقف که پذیرایی وقفی داشته بیشتر از اینها بوده وبه مرور زمان حذف شده است.به عنوان مثال درقدیم هیئت به درب منزل امیرخان کنار استخر کشوان می رفتند وپذیرایی می شدند که این مسیر حذف شده وتکلیف موقوفه ان مشخص نیست.

  4. مراسم باید تغییر پیدا کند. کاملا موافق نظرات شما هستم. برنامه های شب بایستی تغییر پیدا کند. هیات صرفا در دو روز تاسوعا و عاشورا شود، شب ها به عزاداری بدون هیات بپردازیم تا کمتر بدویم. برخی واقع در هیات این احساس پیش می آید که هدف از بیرون آمدن این جمعیت رسیدن از این توقفگاه به دیگری است و بدوبدو کردن و عجله برای اینکه خدای نکرده در اصل عزاداری (که رسیدن به توقف گاه هست!!) خللی وارد نشود. یعنی چی؟ اصلا تا حالا یک دقیقه به این فکر کردیم؟

  5. آقای خسروی

    از یک بحث تعریف و از بحثی‌ انتقاد کردید

    آیا در این نقد شور حسینی تعریف شده بود که تعریف و تمجید کردید یا انتقادتان در نقد قبلی…

  6. سلام رفیق؛هیچکدام

  7. سلام

    فکر می‌کنم شما پیغامها را به صورت خیلی زشت مدیریت می‌کنید

    پیغام من اول نشان داده شد

    دیشب پاک شد دوباره

    • سلام
      بسیار سپاسگزارم از اینکه همراه ما هستید، قطعا همه با با تفاوت سلایق و دیدگاه ها کنار یکدیگر هستیم و کار می کنیم و مطلب می نویسیم
      پیامها را بنده مدیریت می کنم و ارتباطی با نویسندگان سایت ندارد
      قطعا هرجای پیام که متضمن توهین، افترا، یا هریک از موارد نقض قانون باشد حذف می شود. چراکه سایت زیرنظر وزارت ارشاد مدیریت می گردد
      ضمنا اگر تمایل دارید مطالبتان بدون دستکاری منتشر شود، می توانید در سایت عضو شوید، خود را از طریق ایمیل برای ما معرفی کنید و پس از فعال شدن یوزرتان به درج پیام یا مطلب مبادرت نمایید،در آن صورت هیچ دستکاری نمی شود و مسئولیت مطالب هم برعهده خودتان خواهد بود
      بار دیگر از همراهیتان سپاسگزارم
      ومن الله التوفیق

      • سلام آقای محمدرضا عرب بافرانی

        میشود لطفا بفرمائید آن خاطره دخالت هر کسی‌ در امور دین و تفسیر دین به صورت غلط و … چه مشکلی‌ داشت

        اگه شما مدیریت می‌کنید چرا در ابتدا انتشار و بعد حذف گردید

        ممنون

        • با سلام و تشکر از پیگیری بسیار دقیق، مودبانه و صادقانه شما
          از آنجا که یکی از عزیزان همکار سایت اشتباها کامنت شما را منتشر کرده بود در نتیجه توسط ناظرین محترم به حالت عدم انتشار و توسط اینجانب حذف گردید. لذا انتشار آن ازابتدا اشتباه بود.
          در ثانی علت حذف آن کامنت و ویرایش این کامنت شما آن است که آنچه می گویید (دانسته یا نادانسته) عینا مبنای سکولار دارد. لذا آز آنجا که اشاعه فرهنگ، ایدئولوزی و معرفت سکولار و یا سست کننده بنیان های دینی توسط این سایت ممنوع است مطلب شما حذف گردید. اشاعه اینگونه مطالب مخالف نص صریح قانون است.
          اگر خاطره ای که فرمودید هم جنبه سوال و پرسش برایتان دارد می توانید به راحتی با مراجعه به علمای مربوطه یا مراجعه به سایتهای پرسمان و امثالهم در فضای مجازی، پاسخ سوال خودر ا در خصوص دلایل وجود یا عدم وجود جدایی دین از سایر حوزه های علوم و زندگی بشر دریافت بفرمایید.
          همانطور که ملاحظه می فرمایید ما هیچ قضاوت یک طرفه ای روی کامنتها نداریم، حتی همین کامنت شما که نقد به اینجانب هم است به راحتی منتشر می شود به شرط آنکه در چارچوب قوانین مربوطه با شند.
          همچنان از حضور شما سپاسگزارم

  8. باسلام خدمت همه عزیزانی که درتلاشند با پیشنهادها و نظرات خود به هییت بافران کمک.نمایند
    بنده با پیشنهادافای عرب درخصوص حذف کوچه گردی ها مخالفم.اینکه فرمودید در شبها کوچه گردیها حذف شود وبیشتر در خود حسینیه مراسم روضه و مداحی داشته باشیم.جوانها اکثرا دوست دارند که عزاداریهاشون به صورت زنجیر زنی و سینه زنی باشه.شما حتی اگه رای گیری هم در بافران دراین مورد انجام بدید مطمعن باشین که بیشتر این شیوه کنونی,رای میدن.درضمن این شیوه عزا داری از قبل بوده و نباید در اون تغییر ایجاد بشه.

  9. مهدی پوربافرانی

    با سلام و ارزوی قبولی عزاداری همه عزیزیان در ماه محرمی که گذشت و توفیق عزاداری صحیح ماه صفر المظفر.
    و اما بعد:
    قسمت دوم واکاوی را به سفارش دوست عزیزم محمد رضا عرب به دقت مطالعه کردم. مانند همیشه زیبا بود . رسیدن به موارد فوق عزمی جدی از سوی برگزارکنندگان مزاسم ماه محرم در شهر را می طلبد. اشکالی که اینجا وارد است به عدم مشخص بودن کمیته برگزاری مراسمهای ماه محرم در بافران است. الان چندسالی است که من و محمدرضا و تعدادی دیگر از دوستان درباره اشکالات مراسم عزاداری می نویسیم اما نبود گروه برگزارکننده مشخص جهت پیگیری و رفع و یا به حداقل رساندن این معایب تاسال بعد باعث تکرار همانها در مراسم بعد میشود. کاش این مراسم عظیم و قابل احترام در شهر ما هم انگونه که باید برنامه ریزی دقیق برایش صورت می گرفت تا باتوجه به پتانسیل موجود در همه زمینه ها با کمترین ایرادات به بهترین عزاداری برای عزاداران تبدیل شود. کمیته برگزاری مراسمهای ماه محرم موظف است بلافاصله پس از پایان مراسم هرسال با استماع و بررسی و واکاوی صحیح و بدون غرض ورزی شخصی و یا محلی بدون از دست دادن فرصت درصدد رفع معایب براید . یعنی کار این کمیته در طول یکسال فقط و فقط : ۱-استخراج معایب مراسمهای برگزار شده سال جاری البته به شیوه های مختلف مثل: نظرسنجی از مردم- مطالعه موارد ثبت شده در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی فعال- دعوت از صاحبان نظر و اخذ ایده ها و بومی سازی انها- و… ۲- برنامه ریزی دقیق در خصوص مراسم سال بعد و اخذ نظرات طیفهای مختلف درباره ان قبل از شروع ماه محرم ۳- ایجاد تعامل با نهادهاو ارگانهاییکه می توانند در برگزاری هرچه باشکوهتر مراسم اثرگذار باشند و….
    بنظر این حقیر اگر این کمیته با حضور افرادیکه دید باز داشته باشند و مورد قبول اکثریت مردم باشند و از طیفها و سنین مختلف باشند ، شکل گیرد میتواند تا حدود زیادی در برگزاری یک مراسم خیلی خوب و به یادماندنی موثر باشد.
    ببخشید از اطاله کلام . التماس دعا.

  10. سلام محمد رضا
    سلام محمد رضا

    نقدی داشتم به مدیریت و مطلب سایت

    تا حدود یک سال پیش در سایت بافران بیشتر جنبه دوستانه، خودمانی، خاطرات گذشته، خبر رسانی، صفا و مهر و محبت احساس میشد…اما چند وقتایی متاسفانه جنبی خبرگزاری و شبیه مدیا شده…به نظرم آمد که این نکته را خدمتتان ارسال کنم شاید نظر اینجانب صحیح باشد…البته من از دوستان زیادی این نظر را شنیدم…در صورت نیاز می‌تونم موردی خدمتتان ارسال کنم

    موفق باشید

  11. با سلام و تشکر. موفق و پیروز باشید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.