معماری

واکاوی راهبردی مراسم عزاداری بافران – ۱

با سلام خدمت تمامی همشهریان عزیز

اینجانب در این هفته ۲ مطلب می نویسم که حاصل بیش از چند هفته مداقه و تفکر و تامل درخصوص مراسم عزاداری بافران و آینده آن است.(پس از آن در چند مطلب کوتاه ابعاد این مطالب مانند شرح وضعیت کنونی و … را بیان خواهم نمود انشاءالله) در مطلب اول به زمینه کلی مسئله و هدف کلان پیشنهادات خود می پردازم و در مطلب دوم (که مطلب اصلی است) لب کلام را بیان کرده و پیشنهادات بسیار عملیاتی و دقیقی را عرض خواهم نمود.

و اما مطلب اول:

همانطور که مستحضر هستید مراسم عزاداری اباعبدالله الحسین علیه السلام در بافران، یکی از پرشورترین، اثرگذارترین و زیباترین مراسم های عزاداری کل ایران است. بی شک شاید کمتر از ۵۰ نمونه هیئت مشابه با جمعیت بیش از ۱۰ هزار نفر بتوان یافت و از این تعداد شاید کمتر از ده درصد آنها دارای قدمت زیاد و عناصر سنتی اصیلی باشند که توان اثرگذاری داشته باشد.

بنابراین آنچه در این مطلب و مطلب بعدی خواهم نوشت بدان معنا نیست که این عزاداری نقاط ضعفی دارد، بلکه بدان معنا است که این عزاداری هرچه هم عالی باشد در مقابل عظمت اباعبدالله و عزاداری مطلوب و متناسب با شان ایشان همچنان جای رشد دارد و بایستی هر روز و هرسال به رشد و بالندگی این عزاداری فکر شود تا انشاءالله هر سال به مطلوب خود نزدیک تر شود با گام های اصلاح آرام و پیوسته.

به طور کلی ما در کشور در بین هیئات عظیم و چندهزار نفری سه مدل عزاداری داریم:

۱- عزاداری سخنران محور: مجالسی هستند که با محوریت یک سخنران و عالم دینی شکل گرفته اند. معمولا یک روحانی معروف، یک آیت الله، یک مرجع، یا یک سخنران قدر و توانمند محور این مجالس است. عمده روحانیونی که به صداوسیما هم دعوت می شوند و برنامه های تلویزیونی سخنرانی دارند در مجالس سطح شهر خودشان چنین حالتی دارند. مجالسی مانند هیئت آیات و حجج اسلام فاطمی نیا، انصاریان، علوی، رفیعی و امثالهم

این گونه مجالس عموما از جنس بالابردن معارف اهل بیت است، عموما مخاطبان آن مردمی هستند که شعور عاشورا برایشان مهمتر از شور عاشورا است.

۲- عزاداری مداح محور: مجالسی هستند که بواسطه یک مداح معروف شده اند، این گونه مجالس (که این روزها بسیار زیاد هم است) عمدتا سخنران خیلی خاصی ندارد و عموم جمعیت هم چشم انتظار مداح آن هستند، عموما وقتی می آیند که مداح بالای منبر رفته است و با پایین آمدن مداح محبوبشان، ایشان هم پراکنده می شوند. مجالسی مانند هیئت آقایان ارضی، حدادیان، طاهری، خلج و امثالهم

۳- عزاداری آیینی سنتی یا عزاداری نمادین: اینگونه عزاداری به شکلهای سنتی مانند سینه زدن سنتی، زنجیر زدن، سنت های ویژه شهرها و روستاهای مختلف، تعزیه و … است. آیین کنونی شهرمان بافران از این جنس است. در این نوع عزاداری مردم نه برای مداح خاصی و نه برای سخنرانی خاصی به مراسم می آیند بلکه انگیزه بخش اصلی ایشان حضور در آن مراسم نمادین و آیین سنتی است. مجالسی مانند عزاداری یزد، بوشهر، نایین و بافران و امثالهم.

بنابراین مشخص است که ما سه گونه عزاداری داریم، حال پرسش آنجاست که کدام یک از این سه گونه اصالت دارد؟ کدام یک بیشتر و بیشتر به جایگاه مطلوب عزای امام حسین علیه السلام نزدیک تر است؟ سه گونه ای که یک شکل آن شعور عاشورایی، یک شکل آن شور عاشورایی و شکل دیگر آن آمیزه ای از شور و هویت و سنت مردم است.

کدام یک از این سه گونه می تواند تا ده سال و بیست سال و صد سال آینده پایدار و از گزند تغییرات جهان مدرن و پست مدرن و امثالهم در امان بماند؟ کدام یک آسیبهای احتمالی کمتری خواهد داشت؟ کدامیک تهدیدات کمتری دارد؟ و غیره و غیره و غیره

به نظر حقیر پاسخ آن است که هیچ کدام… بلی هیچ کدام از این سه گونه نخواهند توانست در بلندمدت باشند، هیچ کدام نخواهند توانست از آسیب و تهدید دور باشند… پاسخ یک حالت ترکیبی و تلفیقی از سه گونه فوق است.

یعنی عزاداری مطلوب و کم آسیب و با نقاط ضعف کم و قوت های زیاد، حالتی است که هر سه گونه فوق در آن در کنار هم باشند. عزاداری که در آن از یک سو آیین سنتی و نمادین قوی داشته باشد، از یک سو بخشی از آن سخنران محور باشد و از سویی بخشی از آن مداح محور. این شکل عزاداری خواهد توانست هم به حدنصاب های عزاداری مطلوب نزدیک باشد، هم به سرعت مردم را جذب کند و جای پای خود را در دل مردم پیدا کند و … خلاصه شکل مطلوبی از عزاداری باشد. یعنی دقیقا نقطه میانه شکل زیر:

00

البته به نظر می رسد امروز تقریبا در هیچ جای کشور و یا جهان تشیع، چنین حالت تلفیقی و ترکیبی نداریم و لذا عمده مجالس یکی از سه حالت فوق هستند. اما به نظر اینجانب بایستی به زودی عمده آن مجالس نیز تغییر رویه داده و به شکل تلفیقی و میانه درآیند. لذا، اگر در بافران اصلاحات را آغاز کنیم قطعا یکی از هیئات پیشتاز این اصلاح خواهیم بود.

یعنی منظور آن است که تصور کنید سال آینده یکی از سخنرانان توانمند (مانند حاج آقا اسلامی یا یکی از سایر سخنرانان معروف کشور، و یا یکی از حجج گرانقدر بافرانی، حاج آقا حبیبی و …) بخواهند با قصد بالابردن سطح معارف مردم (مثلا خواندن بخشهایی از مقتل) یک مجلس داشته باشند که مطمئن باشیم از این ۱۰ هزار نفر حداقل ۲ هزار نفر مخاطب فعال و ویژه و شنوای آن مجلس باشند. آیا مراسم ما جایی برای این سخنران دارد؟

یا اگر یکی از مداح های توانمند (مانند یکی از مداحهای مشهور تهران و قم، و یا نه، حتی یکی از مداح های خودمان) بخواهد روضه و مداحی بخواند که ده دقیقه همه مردم را ببرد به حال و هوای دیگری؛ آیا مراسم ما جایی دارد که از این جمعیت ۱۰ هزار نفری مطمئن باشیم ۲ هزارنفر دل می دهند و به آن توجه می کنند؟

مراسم ما صرفا نوع سوم را دارد و آن هم آیین سنتی عزاداری است (که بسیار بسیار باارزش و والا است) و البته در این آیین سنتی هم یک مخاطب فعال ۲ تا ۳ هزار نفری و در ظهر عاشورا یک مخاطب فعال ۱۰ هزار نفری دارد.

بنابراین آیا می توان کاری کرد که مخاطب هر سه نوع برنامه فوق در مراسم بافران به بیش از ۵ هزارنفر (۵۰ درصد جمعیت) برسد؟ آیا می توان جایی داشت که هم عزاداری سنتی، هم شور حسینی و هم شعور حسینی در کنار یکدیگر گرد آید؟ نه فقط شور ظهر عاشورا بلکه در تمام مراسم و این چند روز ساری و جاری شود؟؟؟

و یا سوال مبنایی تر؛ امروز عزاداری بافران ما در کجا قرار دارد؟ وضعیت کنونی آن چیست؟ برای رساندن آن به نقطه مطلوب چه اقداماتی باید انجام داد؟ چه باید کرد؟

کجای مراسم قبل تاسوعا و ۸ روز اول را تغییر دهیم؟ کجای مراسم شبهای تاسوعا و عاشورا؟ کجای مراسم تاسوعا؟ کجای مراسم عاشورا؟ کجای مراسم های عصر؟ کلا کجای این مراسم بایستی تغییر کرده و اصلاح شود؟

خلاصه؛ پرسش همیشگی… چه باید کرد؟؟؟

این پرسشی است که پاسخ آن را در مطلب بعدی خواهم داد انشاءالله…

(عکس بالای نوشته نمادین است)

همچنین ببینید

محرم در بافران

بوی نسیم حزن و ماتم از سرزمین بلای نینوا به مشام می رسد و دل …

۱۱ دیدگاه

  1. با سلام
    از آنجا که بحث بسیار مهم و زمینه ساز تغییرات اساسی (حتی اگر در عمل نشود در سخن و نگاه و نظر ما ) است؛ لذا سپاسگزار خواهم بود اگر دقیق آن را مطالعه نموده و هرجا نقطه نظری داشتید بفرمایید. بحث را در مطلب بعد به سرعت عملیاتی می کنم و با بیان چند اصلاح در نقاطی از مراسم یک سین و برنامه جدید برای مراسم بافران پیشنهاد خواهم داد. (البته اینها صرفا نظرات شخصی حقیر است که قطعا فاصله آن تا عمل و عملی شدن زیاد است، ادعایی هم ندارم ولیکن قطعا این حق را دارم که نظر داده و از نظرات خود دفاع کنم.)
    لذا از همگی شما تقاضامندم جهت پخته تر شدن بحث آ نرا دقیقتر مطالعه و با نظراتتان همراهی فرمایید.
    با سپاس

  2. عزاداری امسال با همه زحماتی که کشیده شد متاسفانه تحت تاثیر چند عامل منفی و نا امید کننده بود اول : تعزیه روز عاشورا و اوج دو دستگی با دو دسته تعزیه همزمان که واقعا افتضاح بود و همه را به تعجب وا داشت . دوم بر هم خوردن نظم دسته زنجیرزن در حسینیه با دخالتهای بی جای … بله باید فکری کرد تا دیگر شاهد این گونه مسائل آزار دهنده نباشیم .

    • همه حرفهایی که شما می زنیددرست میباشداماشما که می گویید عزاداری سخنران محور<بایدبگویم سخنرانی سخنران کنونی … خیلی تکراری شده ودراخرسخنرانی روضه هم نمی خوانندشما حتی انتقادهایی که از ایشان می شود رامنتقل نمی کنید.ایابهترنیست از روحانیون خودبافران هم استفاده کنیم.ما در همه جا دچار خود باختگی شده ایم چرا باداشتن این همه روحانی وطلبه ما بایدمجبورباشیم سخنرانی های تکراری گوش کنیم چرا سطح سخنرانی ها اینقدر پایینه.چرا واقعیتها را نمی گوییدخوب اگه تنوع درسخنرانی باشه استقبال خیلی بهتر می شود

  3. سلام، مطلب خیلی خوبی است. به نظر میرسه نیاز به برخی تغییرات اجرایی در مراسم بافران و در راستای اصلاح و تبدیل خوب به احسن وجود داره. امیدوارم که این هم اندیشی ها پس از انجام کارشناسی ها و اصلاحات اجرایی، مورد قبول عموم قرار بگیرد و عزاداری بافران در ایران بی همتا شود. شعور حسینی مان افزون باد.

  4. سلام تا زمانی که … گرایش سیاسی دارند کار مفیدی انجام مخواهد شد…

  5. سلام به همشهریان عزیز. به نظر بنده که توفیق حاصل شد و در مراسم حاضر بودم، در کل مراسم بسیار خوبی برگزار شد و همانطور که نگارنده گرامی اشاره نمودند در کشور از هیات منحصر به فرد است و این را می توان از آماری دانست که هرساله بر تعداد غریبان حاضر در این مراسم افزوده می شود. دو نکته وجود دارد: اول تشکر از عزیزانی چون شما که زحمت گسترش این عزاداری پرشکوه را به مخاطبین بافرانی و غیربافرانی معرفی می نمائید و تریبونی عظیم برای این مهم فراهم نموده اید. دوم اینکه برخی موارد جزئی وجود دارد که باید توجه داشت که با هر دلیلی این مشکلات طبیعت یک حرکت جمعی چندین هزار نفره است. به نظر بنده لزوم برخی تغییرات ساختاری، مدیریتی و محتوایی جهت بهینه سازی این مراسم عظیم و متحد که دیگر محدود به مرزهای بافران هم نیست، ضروری است. امیدوارم خداوند به همه دل ها و قلم ها و قدم هایی که در راه سالار شهیدان برداشته می شود، خیر عنایت کند. التماس دعا
    یزد

  6. بسم الله، سلام
    برخی اصلاحات اساسی در مراسم عزاداری بافران مناسب و ضروریه. بعنوان مثال ترتیب دادن ساختاری ترکیبی از مداحی و سخنرانی (ترکیب شور و شعور) با دعوت از افرادی که بتوانند جاذبه لازم را بوجود بیاورند برای برخی ساعات و جایگیزین برخی مراسم ها… آنچه مشهود است تمایل جمعی و اکثریتی بر روی موضوع ایجاد برخی تغییرات با حفظ سنت ها و مراسم اصیل می باشد.

  7. سلام./ نیاز به هم فکری و خواست جمعی دارد. باید از چند مرحله قبل و با فرهنگ سازی شروع شود در غیر این صورت برگزاری جلسات هماهنگی زیاد راهگشا نخواهد بود.

  8. سلام، تشکر از مطلب خوب شما. من هم موافق برخی اصلاحات در ساختار عزاداری شهرمون هستم. برخی از برنامه ها صرفا برای این انجام می شوند که انجام شده باشند. ممنون میشم اگر زحمتش را بکشید و در ادامه همین مطلب، بدنبال پیشنهادهای عملیاتی باشید تا بشود روی آن بحث انجام داد.

  9. سلام
    هرچقدرهم مسئولان حرف بزنن تذکر بدن بازم بقیه کارخودشونا میکنند (مثل تاسوعا که زنجیرزن راقطع کردن خیلی بدبود این یه سنت ونمییییییییییییییشه کنارگذاشت قابل توجه اون یه دنده ها لطفا دیگه هم اسرارنکنند که خانوم ها برن شبستان شاید دلشون میخواد دنبال دسته باشن همه جا همین جوره) واینکه مجلس اگه سخنران نداشته باشه بهتره واگه یه مداح خوب باشه کافی است ….

  10. سلام
    ایده من
    عزاداری مشارکت محور
    هست.

    با توجه به اثرگزاری ناچیز سخنرانی ها عزاداری سخنران محور مفید نیست. در این فضای باز اطلاعاتی که ذهن مردم مدام با اطلاعات مختلف به چالش کشیده می شود و نیز شرایطی که هم اکنون در زندگی خود لمس می کنند و می بینند حرف زدن های یک طرفه به جایی نخواهد رسید. این همه تبلیغات در رسانه های مختلف و کف خیابان و محل کار و … و واکنشی که از مردم می بینیم بر این مدعا صحه میگذارد.
    سخنرانی مداح محور: انتقال احساس و تحریک احساس مردم شاید مهمترین اتفاقی است که در عزاداری ها می افتد. خیلی از ما به تاثیر نفس مداح باور داریم. یک چهره نورانی خیلی از مردم را می تواند همراه کند. ولی کو؟؟؟
    من برداشت شخصی ام را میگویم ولی آن چیزی که از نظرسنجی ها و اعلام نظرهای مردم دیده ام بسیار غم انگیز است. بسیاری از مردم متولیان احساس را قبول ندارند. بسیاری فرد خاصی را تنها قبول دارند. بسیاری از متولیان قدرت هضم و انتقال احساس را ندارند. خلاصه اینکه راه پرخطری است. هر چند راه مستقیم برای رسیدن به منظور باشد.

    مشارکت ی چیزیه مثل راهپیمایی اربعین که در اون نماد ها، آیین ها و مشارکت و برآیندها به هم آمیخته شدن. ظهر عاشورا در بافران چنین رویه ای داره.

    خیلی راه های دیگه هم برای مشارکت هست.

    مثل انجام ی کاری که درامدش برای کمک به مردم ضعیف تر بافران خرج بشه با مشارکت همه مردم (مثلا همین سفارشاتی که مواد اولیه اش را تحویل میدن و تو خونه انجام میشه یا طرحی برای درخت کاری یا هر چیز دیگه)

    مثل کتاب خوانی، داستان نویسی، محافل بحث، شعر خوانی و … (مجلسی برگزار بشه و متن های برگزیده در هر بخش توسط خود نویسنده یا تنظیم کننده خونده بشه)

    این چیزا به قول شما خیلی خام به نظر میرسه ولی اون چیزی که من میبینم اینه که مراسم عزاداری برام هر سال تکراری تر و کم رنگ تر میشه. شاید سال دیگه ترجیح بدم تو خونه بشینم و با خانواده که چند وقته ندیدمشون صحبت کنم تا وارد این آشفته بازار به شدت کنترل شده !!! بشم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.